इलाम – विसं २०४२ मा पत्रकार तथा लेखक स्वर्गीय भैरव रिसाल एक परियोजनाका सिलसिलामा इलामको जस्बिरे आइपुग्दा उनले स्थानीयलाई आलुखेती मात्र सिकाएनन्, चिया रोप्न पनि प्रेरित गरे । रिसालले रोपिदिएको त्यही चियाको बिरुवा अहिले सुब्बा परिवारका लागि मात्र नभई यो क्षेत्रकै लागि एउटा बलियो ‘ब्रान्ड’ बनेको छ ।
इलाम नगरपालिका–४ का सूर्य सुब्बाका चार छोराहरूले सञ्चालन गरेको ‘जस्बिरे चिया प्रशोधन उद्योग’ अहिले अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा आफ्नो पहिचान बनाउन सफल भएको छ । १४ लाख रुपैयाँबाट सुरु भएको यो उद्योगमा हाल ८ करोड रुपैयाँ लगानी पुगिसकेको छ ।
सुब्बाका जेठा छोरा गृष्म बजार व्यवस्थापन हेर्छन् भने माइला शरद् नेपालकै ‘बेस्ट टी मेकर’ का रूपमा सम्मानित भइसकेका छन् । उनले ‘नेपाल टी च्यालेन्ज–२०२४’ मा उत्कृष्ट चिया उत्पादकको अवार्ड जितेका थिए । त्यस्तै साहिँला छोरा निर्विकल्प प्राविधिक पक्ष र कान्छा विकल्प अस्ट्रेलियामा बसेर अन्तर्राष्ट्रिय बजारीकरणको काम सम्हाल्छन् ।
यो उद्योगले हाल ६० रोपनी आफ्नै र ४ सय रोपनी भाडाको जमिनमा चियाखेती गरिरहेको छ । यसका अतिरिक्त गाउँका १८५ घरपरिवारले उत्पादन गर्ने चिया पनि यही उद्योगले खरिद गर्दै आएको छ । वार्षिक ३० हजार केजी अर्थोडक्स चिया उत्पादन गर्ने यो उद्योगले यस वर्षदेखि १ लाख केजी पुर्याउने लक्ष्य राखेको छ ।
यहाँ उत्पादित सुनकेसरी, रेडपान्डा र कोठीडाँडा ब्युटीलगायत ३५ भन्दा बढी प्रकारका अर्गानिक चिया अमेरिका, जापान, फ्रान्स, चीन, नेदरल्याण्ड्स र जर्मनीसम्म निर्यात हुन्छ । विशेषगरी ‘स्पेशल टी’ को माग विश्व बजारमा उच्च छ । उद्योगले प्रतिकेजी १५ हजार रुपैयाँमा बिक्री गर्ने चिया अनलाइन पोर्टल ‘दराज’ मा ३५ हजार र विदेशमा १ लाख रुपैयाँसम्ममा बिक्री हुने गरेको सञ्चालकहरू बताउँछन् ।
सफलताको यो यात्रा सहज भने थिएन । २०८१ फागुन १३ मा विद्युत् सर्ट भई आगलागी हुँदा उद्योगका भौतिक संरचना र तयारी चिया गरी ८ करोड रुपैयाँ बराबरको क्षति भएको थियो । “शून्यबाट उठ्नुपर्ने अवस्था आएकाले अहिले ४ करोड रुपैयाँ बैंक ऋण छ,” माइला छोरा शरद्ले भने । आगलागीको ठूलो धक्का व्यहोरे पनि सुब्बा परिवार पुनः तङ्ग्रिएर उद्योग विस्तारमा जुटेको छ ।
नगरप्रमुख केदार थापा जस्बिरे चिया उद्योगलाई जिल्लाकै सफल र उदाहरणीय उद्यम मान्छन् । “आफ्नै बलबुता र निरन्तरको अध्ययनले उहाँहरू स्थापित हुनुभएको हो,” उनले भने । सञ्चालक गृष्मका अनुसार सरकारले अनुदानभन्दा पनि नेपाली चियाको अन्तर्राष्ट्रिय बजारीकरणमा सहयोग गरिदिए उद्योगीहरूलाई ठूलो राहत पुग्नेछ ।